وقتی هواپیمای حامل پهپادهای مهاجر-۶ ایرانی در فرودگاههای ونزوئلا فرود میآمد، فرماندهان سپاه پاسداران نه تنها تسلیحاتی برای متحد ضدآمریکایی خود ارسال میکردند، بلکه بذر شبکهای را میکاشتند که روزی به پناهگاه اضطراری برای خودشان بدل میشد. اما سقوط ناگهانی مادورو و انتقال او به دادگاههای آمریکا، این محاسبات را زیر و رو کرده است.
از نفت تا موشک؛ عمق همکاری نظامی
همکاری نظامی ایران و ونزوئلا از دوران احمدینژاد و چاوز آغاز شد و به سرعت به یکی از پیچیدهترین شبکههای تسلیحاتی جنوب-جنوب تبدیل گردید. ایران از سال ۱۳۸۶ کیتهای پهپاد مهاجر را برای مونتاژ محلی ارسال کرد و پس از انقضای تحریم تسلیحاتی سازمان ملل در ۲۰۲۰، محمولههای کامل مهاجر-۶ به ونزوئلا رسید. مقامات غربی از برنامهریزی برای ارسال موشکهای دقیق و پهپادهای دوربرد خبر میدادند؛ تسلیحاتی که میتوانست تهدیدی برای پایگاههای آمریکا در حوزه کارائیب باشد. ونزوئلا به تدریج به انبار تسلیحات ایرانی در نیمکره غربی بدل شد؛ از قایقهای تندرو مسلح تا سیستمهای اختلال GPS.
این همکاریها نه تنها نظامی، بلکه استراتژیک بود. ونزوئلا برای ایران «لنگرگاهی» در حیاط خلوت آمریکا فراهم میکرد؛ مسیری امن برای دور زدن تحریمها از طریق مبادله طلا در برابر سوخت و شرکای مالی غیررسمی.
پایگاه سپاه در قاره آمریکا
آمریکا و تحلیلگران مستقل ونزوئلا را «پایگاه» شبکههای سپاه پاسداران و حزبالله در نیمکره غربی توصیف میکنند. ونزوئلا میزبان اردوگاههای آموزشی و خطوط تدارکاتی برای نیروهای نیابتی ایران در آمریکای لاتین بود. حزبالله از خاک ونزوئلا برای قاچاق، پولشویی و جعل اسناد استفاده میکرد؛ شبکهای که هم دایره نزدیک مادورو و هم بازیگران وابسته به تهران را تغذیه میکرد. سناتور روبیو صراحتاً ونزوئلا را «لنگرگاه» سپاه پاسداران نامید؛ حضوری که فراتر از دیپلماسی رسمی، به فعالیتهای اطلاعاتی و مالی گسترش مییافت.
پناهگاه اضطراری؛ اموال و املاک در کاراکاس
در پشت پرده همکاریهای علنی، گزارشهای تحقیقی از برنامهای محرمانه برای تبدیل ونزوئلا به «قایق نجات» اضطراری خبر میدادند. چهرههای مرتبط با سپاه و شرکتهای پوششی، مبالغ هنگفتی را به بانکهای ونزوئلایی یا منطقهای که با نهادهای تحریمی ایران همکار بودند، منتقل کردند. سرمایهگذاری در املاک مسکونی و تجاری کاراکاس و شهرهای دیگر، به عنوان پناهگاههای احتمالی در صورت فروپاشی نظام ایران صورت گرفت. سقوط مادورو و محاکمات آمریکا، این داراییها را در معرض توقیف قضایی و کشف قانونی قرار داده است.
هرچند شواهد مکتوب از برنامهای سیستماتیک «پناهندگی» محدود است، اما سقوط ناگهانی متحد دیرین، آسیبپذیری شخصی فرماندهان و دلالان سپاه را که ثروت خانوادگی خود را به ونزوئلا گره زده بودند، آشکار ساخت.
سقوط مادورو؛ شوک استراتژیک برای تهران
ربایش مادورو توسط آمریکا و انتقال او به دادگاههای نیویورک، توهم ونزوئلا به عنوان پناهگاه امن را درهم شکست. عملیات آمریکا نشان داد واشنگتن آماده استفاده از اهرمهای فراسرزمینی علیه رهبران ضدآمریکایی است. محاکمات مادورو میتواند ابعاد جدیدی از همکاریهای محرمانه تهران-کاراکاس را فاش کند. تهران میان تقویت بازدارندگی نظامی و عقبنشینی از پایگاههای پرخطر مانند ونزوئلا گرفتار شده است.
خیابانهای ایران؛ پژواک کاراکاس
سقوط مادورو همزمان با موج تازه اعتراضات سراسری ایران مصادف شد؛ اعتراضاتی که ریشه در فروپاشی اقتصادی، اعدامها و خشم از سرکوب سیستماتیک دارد. معترضان ایرانی سقوط مادورو را اثباتی بر شکنندگی نظامهای اقتدارگرا میدانند. رئیسجمهور آمریکا هشدار داد هرگونه کشتار معترضان با «پیامدهای جدی» مواجه خواهد شد. رژیم میان قیام داخلی و مداخله خارجی گرفتار شده، در حالی که معترضان بر فشار خارجی بدون از دست دادن استقلال اصرار دارند.
بحران مشروعیت سپاه
- داراییهای در معرض خطر: شرکتهای پوششی و اموال خارج از کشور در آستانه توقیف قضایی قرار دارند.
- پایان عصر آمریکای لاتین: نیمکره غربی دیگر محیطی امن و کمخطر برای شبکههای ایران و حزبالله نیست.
- افزایش هزینه شخصی: افشای تجارت تسلیحاتی ایران-ونزوئلا، فرماندهان میانی و تجار سپاه را در معرض مجازات قرار داده است.
برخورد تمدنی؛ اعتراضات و رژیم در تنگنا
اعتماد رژیم به ماجراجوییهای خارجی – ونزوئلا، سوریه، شبهنظامیان نیابتی – روایت معترضان را تقویت کرده که رهبری حاضر است رفاه ملی را فدای ایدئولوژی کند. اگر نیروهای امنیتی دچار شکاف عمیقتر شوند و بخشی از نخبگان ونزوئلا را نه پناهگاه، بلکه هشداری ببینند، دو مسیر پیش رو قرار دارد: سرکوب شدیدتر، توجیهشده با پیشگیری از «سناریوی مادورو» طراحیشده از خارج، یا فرسایش تدریجی با انشعابهای نخبگان و محاسبات خروج، همراه با انتقال تدریجی قدرت.
شبکه نظامی ایران-ونزوئلا از نماد همبستگی جنوب-جنوب به قصه هشداری بدل شده: برای رژیمی که با خیابانهای خشمگین روبروست، همان ساحل دوردست که روزی پناهگاه امن به نظر میرسید، اکنون نخستین دادگاه افشای اسرارش است.