این تحول، که بهنوعی تکرار الگوی برخورد واشنگتن با مانوئل نوریگا در پاناما تلقی میشود، برای حاکمیت ایران پیامی روشن دارد: حتی متحدان ظاهراً «دستنیافتنی» محور ضدآمریکایی نیز میتوانند در عرض چند روز از مقام ریاستجمهوری به جایگاه متهم جنایی در خاک آمریکا سقوط کنند.
فروپاشی محور تهران–کاراکاس
ایران و ونزوئلا در دو دهه گذشته شبکهای مشترک از همکاریهای نفتی، مالی و امنیتی ایجاد کرده بودند که شامل صادرات پنهان نفت، سوآپ سوخت، مبادلات طلا و استفاده از شرکتهای پوششی برای دور زدن تحریمها بود. با بازداشت مادورو و انتقال او به آمریکا، این شبکه عملاً رهبر سیاسی خود را از دست میدهد و تهران با خطر جدی تضعیف یکی از مهمترین مسیرهای دور زدن تحریمها و حضور در «حیاط خلوت» آمریکا روبهرو میشود.
الگوی جدید مداخله و براندازی
عملیات آمریکا در ونزوئلا ترکیبی از حملات هوایی، عملیات ویژه و بهرهگیری از پروندههای قضایی دیرینه علیه مادورو بود که از سالها پیش در دادگاههای فدرال آمریکا تشکیل شده بود. برای حاکمیت ایران، این مدل – یعنی تبدیل یک رهبر متحد به متهم جنایی، استفاده از اتهامات مواد مخدر و تروریسم برای خلع مشروعیت، و سپس عملیات نظامی محدود برای بازداشت – یک سناریوی هشداردهنده است که میتواند در آینده، با تغییراتی، علیه سایر حکومتهای غیرهمسو از جمله تهران به کار گرفته شود.
واکنش تند تهران و ترس از «نوبت بعدی»
جمهوری اسلامی در واکنش اولیه، حملات آمریکا به ونزوئلا را «نقض فاحش حاکمیت ملی» و «خطرناک برای نظم بینالمللی» توصیف کرده و خواستار ورود فوری نهادهای بینالمللی شده است. در عین حال، ادبیات رسانههای رسمی و نزدیک به حاکمیت آشکارا حاوی این پیام است که اگر سکوت جهانی در برابر بازداشت یک رئیسجمهور منتخب در آمریکای لاتین شکل بگیرد، زمینه برای مشروعیتبخشی به اقدامات مشابه علیه دیگر دولتهای نامطلوب، بهویژه ایران، فراهم خواهد شد.
پیامد برای معادله قدرت در داخل ایران
بازداشت مادورو نشان میدهد ترکیب بحران اقتصادی، انزوای بینالمللی و اتهامات جنایی در سطح جهانی، اگر با اراده سیاسی و توان نظامی آمریکا گره بخورد، میتواند حتی رژیمهای شدیداً امنیتی را هم در هم بشکند. این تجربه، از نگاه مخالفان جمهوری اسلامی، نمونهای است که میتواند در تخیل سیاسی جامعه ایران نقش مهمی ایفا کند؛ اما برای حاکمیت بهمعنای هشداری است که احتمالاً به امنیتیتر شدن فضای داخلی، تشدید سرکوب و تقویت گفتمان «محاصره و تهدید خارجی» برای توجیه این سرکوب منجر خواهد شد.
انزوای بیشتر و از دست رفتن عمق راهبردی
مادورو یکی از معدود رهبرانی بود که علناً در کنار تهران علیه واشنگتن و تحریمهای غرب صف میکشید و در عمل نیز به ایران کمک میکرد بخشی از فشارهای اقتصادی را دور بزند. اکنون با انتقال او به خاک آمریکا و آغاز روند محاکمه، جمهوری اسلامی نهتنها یک شریک سیاسی در سطح بینالمللی را از دست داده، بلکه با خطر افشای ابعاد تازهای از همکاریهای پنهان تهران–کاراکاس در جریان دادگاههای علنی در نیویورک مواجه است؛ افشاگریهایی که میتواند بهانههای تازهای برای تشدید تحریمها و فشارهای سیاسی علیه ایران به دست واشنگتن و متحدانش بدهد.